Rodzaje porównań

Porównania międzylaboratoryjne oznaczają zorganizowanie, wykonanie i ocenę badań tego samego lub podobnych obiektów badań przez co najmniej dwa laboratoria, zgodnie z uprzednio ustalonymi warunkami. Porównania są organizowane na wszystkich poziomach naukowych, jednak zmieniają się ich cele,sposoby i uczestnicy. W porównaniach prowadzonych w celu certyfikacji wyniki pomiarów wykorzystuje się do przypisania wartości cech materiałów odniesienia. W badaniach mających na celu walidację metody (tzw. eksperyment wspólny) określa się cechy metody jak np. poprawność i precyzję. Pomiary o największej dokładności porównuje się w tzw. “kluczowych porównaniach” o zasięgu światowym.

Programy badań biegłości (PT) - zwane takSe “programami zewnętrznej oceny jakości (EQA)” lub ”badaniami sprawności laboratoriów” – są jednym ze sposobów oceny jakości pomiarów rutynowych. Programy PT są najbardziej powszechnym i być moSe najwaSniejszym rodzajem porównań międzylaboratoryjnych. Zalety PT Uczestniczenie w PT umoSliwia porównanie własnych wyników z wynikami otrzymywanymi w innych laboratoriach. MoSe takSe zapewnić: • Regularną, obiektywną i niezaleSną ocenę jakości własnych analiz rutynowych • Stymulowanie ulepszania techniki pracy na podstawie uzyskanych z PT informacji • Porównanie cech metod i sprawności aparatury • Ocenę jakości specyficznych metod analitycznych w danej dziedzinie, kraju lub regionie Ograniczenia PT W idealnym przypadku, próbki do badań PT nie różnią się lub bardzo niewiele różnią się od próbek badanych rutynowo i są one wystarczająco jednorodne i trwałe, Seby te ich cechy nie wpływały na ocenę biegłości uczestników badań. Ze względów praktycznych próbki do badań podlegają czasem obróbce, np. stabilizacji i/lub liofilizacji. Uczestnicy PT powinni być tego świadomi. Programy badań biegłości (PT) - zwane takSe “programami zewnętrznej oceny jakości (EQA)” lub ”badaniami sprawności laboratoriów” – są jednym ze sposobów oceny jakości pomiarów rutynowych. Programy PT są najbardziej powszechnym i być moSe najwaSniejszym rodzajem porównań międzylaboratoryjnych.

Programy PT mogą być zorganizowane i oceniane na wiele róSnych sposobów. Nie istnieje jeden doskonały sposób! Istotną dla laboratoriów i ich klientów, jednostek akredytujących i organów kontrolnych moSe być wiedza, czy ten sam wynik jest oceniany w róSny sposób przez róSnych organizatorów PT.

Odpowiednie programy PT

DuSa liczba analitów i różnorodność sposobów prowadzenia badań oznacza, że nie zawsze jest moSliwe znalezienie programu spełniającego dokładnie wymagania laboratorium. Przed zgłoszeniem uczestnictwa w programie naleSy uwaSnie sprawdzić, czy materiały do badań, anality i ich poziomy w tym programie odpowiadają własnym pomiarom rutynowym, czy częstotliwość badań jest odpowiednia i czy sprawozdania organizatorów dostarczają wystarczających informacji.

Rola PT w jakości pomiarów Poprawne pomiary wymagają stosowania zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych “narzędzi”. W etapie walidacji ustala się cechy metody. Następnie stosowanie kart kontrolnych pozwala na stwierdzenie, czy pomiary są statystycznie kontrolowane. Wiele laboratoriów decyduje się na akredytowanie swoich usług, a więc w ten sposób wprowadza system zarządzania jakością i zgadza się na regularne audity zewnętrzne ich pracy. Uczestnictwo w PT jest skutecznym zewnętrznym sposobem sprawdzenia, Se stosowane procedury są przydatne do określonych celów!
Aspekty edukacyjne PT oferuje moSliwość dokształcania i doskonalenia praktycznego. Wielu organizatorów PT prowadzi regularne spotkania uczestników badań umoSliwiające omawianie wyników i napotykanych problemów. Internetowe programy PT, w których stosuje się cyfrowe zobrazowanie próbek, umoSliwiają udział w badaniach nieograniczonej liczby uczestników, natychmiastowe odpowiedzi i powtórne oceny.		Akredytacja organizatorów PT Niektórzy organizatorzy PT decydują się na akredytację swoich programów. Wówczas organizację badań i ocenę wyników prowadzi się zgodnie z międzynarodowymi normami i przewodnikami, podobnie jak w przypadku laboratoriów badawczych i wzorcujących.

Wykorzystanie wyników PT
PoniewaS programy PT dostarczają ogólnych danych dotyczących jakości analizy w określonych obszarach zastosowań, wyniki PT są coraz powszechniej stosowane przez klientów laboratoriów, jednostki akredytujące i organy kontrolne. PT pomaga zidentyfikować problemy występujące podczas pomiarów, które mogą mieć bezpośredni wpływ na handel, monitoring środowiska, zdrowie i bezpieczeństwo.

Więcej informacji
Informacje o organizatorach PT i programach moSna otrzymać w krajowej jednostce akredytującej (w Polsce - PCA) oraz w takich organizacjach, jak Eurachem, Eurolab i EQALM. Internetowa baza danych Eptis zawiera szczegółowe informacje o kilkuset programach PT.

Produced by Eurachem’s Proficiency Testing Working Group Idea, layout and illustrations by EQUALIS AB and Kiwa Water Research First English edition, August 2005. First Polish version produced by Eurachem-Pl, September 2005.